Eğitim Liderliğinde Kibir: Güç ile Öğretmen Tükenmişliği Arasındaki Bağı Kuran Bir Mekanizma Olarak Toksik Liderlik
DOI:
https://doi.org/10.64782/istlj.316601-21Anahtar Kelimeler:
karanlık liderlik- güç ve liderlik- eğitim liderliği- kibir sendromu- öğretmen tükenmişliği- toksik liderlikÖne çıkanlar
- Okul müdürlerindeki kibir sendromu, zehirli liderlik davranışlarını önemli ölçüde öng
- Zehirli liderlik, okul ortamlarında öğretmen tükenmişliğinin güçlü bir belirleyicisid
- Zehirli liderlik, kibir-öğretmen tükenmişliği ilişkisine kısmen aracılık eder.
Öz
Eğitimde karanlık liderlik üzerine yapılan araştırmalar, yıkıcı liderlik davranışlarının öğretmenler ve okullar üzerindeki zararlı sonuçlarını giderek artan bir biçimde belgelemektedir. Ancak bu tür davranışlara yol açan psikolojik öncüllere, özellikle de uzun süreli güç maruziyetinden kaynaklanan faktörlere yeterince dikkat edilmemiştir. Bu çalışma, edinilmiş bir liderlik patolojisi olarak kibir sendromu kavramına dayanarak okul müdürlerinin kibirli eğilimlerinin toksik liderlik davranışları aracılığıyla öğretmen tükenmişliğine nasıl katkıda bulunduğunu incelemektedir. Devlet okullarında görev yapan 476 öğretmenden toplanan verilerle yapısal eşitlik modellemesi aracılığıyla bir aracılık modeli test edilmektedir. Kibir sendromu; aşırı özgüven, azalan empati ve gerçeklikten kopuklukla karakterize edilen, güce bağlı bir bozulma olarak kavramsallaştırılmaktadır. Bulgular, müdürlerin kibir sendromunun toksik liderlik davranışlarını güçlü biçimde yordadığını, bunun da öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerini anlamlı ölçüde artırdığını ortaya koymaktadır. Önyükleme (bootstrapping) analizleri, toksik liderliğin kibir ile öğretmen tükenmişliği arasındaki ilişkiye kısmen aracılık ettiğini göstermekte; bu durum, kibrin zararlı etkilerinin büyük ölçüde gözlemlenebilir yıkıcı liderlik pratikleri aracılığıyla hayata geçirildiğine işaret etmektedir. Kibri karanlık liderlik çerçeveleri içinde eşdüzey bir yapı olarak değil, bir öncül olarak konumlandıran bu çalışma, eğitim örgütlerinde liderlik patolojilerinin nasıl geliştiği ve işlediğine ilişkin kuramsal anlayışa önemli katkılar sunmaktadır. Bulgular, lider seçimi, gelişimi ve denetimine ilişkin güç kaynaklı psikolojik risklerin ele alınmasının önemini vurgulamakta; okullarda toksik liderliğin önlenmesi ve öğretmen refahının korunması bakımından kritik çıkarımlar sunmaktadır
İndirmeler
Referanslar
Anderson, J. C., & Gerbing, D. W. (1988). Structural equation modeling in practice: A review and recommended two-step approach. Psychological Bulletin, 103(3), 411–423. https://doi.org/10.1037/0033-2909.103.3.411
Einarsen, S., Aasland, M. S., & Skogstad, A. (2007). Destructive leadership behaviour: A definition and conceptual model. The Leadership Quarterly, 18(3), 207–216. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2007.03.002
Enders, C. K. (2010). Applied missing data analysis. Guilford Press.
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage.
Harms, P. D., Credé, M., Tynan, M., Leon, M., & Jeung, W. (2018). Leadership and stress: A meta-analytic review. The Leadership Quarterly, 29(1), 138–157. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2017.09.006
Harms, P. D., Spain, S. M., & Hannah, S. T. (2011). Leader development and the dark side of personality. The Leadership Quarterly, 22(3), 495–509. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2011.04.007
Henseler, J., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2015). A new criterion for assessing discriminant validity in variance-based structural equation modeling. Journal of the Academy of Marketing Science, 43(1), 115–135. https://doi.org/10.1007/s11747-014-0403-8
Keltner, D., Gruenfeld, D. H., & Anderson, C. (2003). Power, approach, and inhibition. Psychological Review, 110(2), 265–284. https://doi.org/10.1037/0033-295X.110.2.265
Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (4th ed.). Guilford Press.
Lipman-Blumen, J. (2005). The allure of toxic leaders: Why we follow destructive bosses and corrupt politicians—and how we can survive them. Oxford University Press.
Madigan, D. J., & Kim, L. E. (2021). Does teacher burnout affect students? A systematic review of its association with academic achievement and student-reported outcomes. International Journal of Educational Research, 105, Article 101714. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2020.101714
Maslach, C., & Jackson, S. E. (1981). The measurement of experienced burnout. Journal of Occupational Behaviour, 2(2), 99–113. https://doi.org/10.1002/job.4030020205
Maslach, C., & Leiter, M. P. (2016). Understanding the burnout experience: Recent research and its implications for psychiatry. World Psychiatry, 15(2), 103–111. https://doi.org/10.1002/wps.20311
Owen, D., & Davidson, J. (2009). Hubris syndrome: An acquired personality disorder? Brain, 132(5), 1396–1406. https://doi.org/10.1093/brain/awp008
Özçelik, M., & Kocabaş, H. Z. (2022). Leader hubris scale: A validity and reliability study. Educational Sciences: Theory & Practice, 22(3), 1–18. https://doi.org/10.12738/jestp.2022.3.001
Preacher, K. J., & Hayes, A. F. (2008). Asymptotic and resampling strategies for assessing and comparing indirect effects in multiple mediator models. Behavior Research Methods, 40(3), 879–891. https://doi.org/10.3758/BRM.40.3.879
Schmidt, A. A. (2008). Development and validation of the toxic leadership scale (Doctoral dissertation, Marquette University). ProQuest Dissertations & Theses Global.
Schyns, B., & Schilling, J. (2013). How bad are the effects of bad leaders? A meta-analysis of destructive leadership and its outcomes. The Leadership Quarterly, 24(1), 138–158. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2012.09.001
Skaalvik, E. M., & Skaalvik, S. (2017). Motivated for teaching? Associations with school goal structure, teacher self-efficacy, job satisfaction and emotional exhaustion. Teaching and Teacher Education, 67, 152–160. https://doi.org/10.1016/j.tate.2017.06.006
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2019). Using multivariate statistics (7th ed.). Pearson.
Wolf, E. J., Harrington, K. M., Clark, S. L., & Miller, M. W. (2013). Sample size requirements for structural equation models: An evaluation of power, bias, and solution propriety. Educational and Psychological Measurement, 73(6), 913–934. https://doi.org/10.1177/0013164413495237
İndir
Ek Dosyalar
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Kategoriler
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Uluslararası Öğrenen Toplum Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
