Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Fen Bilimleri Programında Besin Zinciri ve Nedensellik: Okul Dışı Öğrenme Ortamına Dayalı Bir Etkinlik Tasarımı
DOI:
https://doi.org/10.64782/istlj.317656-78Anahtar Kelimeler:
Okul Dışı Öğrenme- Fen Eğitimi- Çevre Eğitimi- Türkiye Yüzyılı Maarif ModeliÖne çıkanlar
- TYMM Fen Bilimleri programı ile uyumlu özgün bir etkinlik tasarımı sunulmuştur.
- 7. sınıf besin zinciri öğrenme çıktıları okul dışı öğrenme ortamında yapılandırılmışt
- Öğrencilerin nedensel ilişki kurma ve bütünsel bakış açıları hedeflenmiştir.
- Ekolojik sistem düşüncesi ve sürdürülebilirlik bilinci odağa alınmıştır.
- Teorik bilgiyi eyleme dönüştüren örnek bir çalışma yaprağı geliştirilmiştir.
- Okul dışı eğitimin kavram yanılgılarını gidermedeki rolü tartışılmıştır.
Öz
Bu çalışmada, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) Fen Bilimleri Dersi yedinci sınıf “Sürdürülebilir Yaşam ve Geri Dönüşüm” ünitesinde yer alan “FB.7.7.1.1. Besin zincirindeki canlılar arasındaki ilişkileri yapılandırabilme” öğrenme çıktısı doğrultusunda örnek bir okul dışı öğrenme etkinliği tasarlanması amaçlanmıştır. Nitel araştırma yaklaşımlarından doküman analizi ve öğretim tasarımı ilkelerine dayalı olarak geliştirilen bu çalışma, TYMM’nin beceri temelli yapısı ve "Bütüncül Şahsiyet Gelişimi" vizyonuyla tam uyumlu olarak kurgulanmıştır. Etkinlik tasarımı pedagojik olarak üç temel aşamaya ayrılmıştır: “Etkinlik Öncesi” aşamasında, öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeyleri ile besin zincirine yönelik olası kavram yanılgılarının (doğrusallık gibi) tanılayıcı sorularla sorgulanması hedeflenmiştir. “Etkinlik Sırasında” aşamasında, öğrencilerin okul dışı öğrenme ortamında (orman, park, botanik bahçesi vb.) doğrudan gözlem yapmaları ve "Sistem Kâşifi" rolleriyle canlılar arasındaki nedensel ilişkileri yerinde keşfetmeleri sağlanmıştır. “Etkinlik Sonrasında” ise elde edilen verilerin sistem düşüncesi hiyerarşisi (Systems Thinking Hierarchy) çerçevesinde sentezlenmesi ve kavramsal bir bütünlüğe ulaştırılması amaçlanmıştır. Tasarlanan bu modelin, öğrencilerin besin zincirini durağan ve doğrusal bir şemadan ziyade, her parçanın birbirine muhtaç olduğu uyumlu bir bütün olarak kavramalarına ve bu doğrultuda ekolojik etik bilinci geliştirmelerine katkı sunması beklenmektedir. Sonuç olarak bu çalışma, TYMM’nin öngördüğü alan becerilerinin (gözlem, tahmin, veri yorumlama) okul dışı öğrenme ortamlarında nasıl somutlaştırılabileceğine ve bilimsel bilginin hikmet temelli bir eyleme nasıl dönüştürülebileceğine dair uygulamalı ve kapsamlı bir rehber niteliği taşımaktadır.
İndirmeler
Referanslar
Assaraf, O. B. Z., & Orion, N. (2005). Development of system thinking skills in the context of earth system education. Journal of Research in Science Teaching: The Official Journal of the National Association for Research in Science Teaching, 42(5), 518-560.
Behrendt, M., & Franklin, T. (2014). A review of research on school field trips and their value in education. International journal of environmental and science education, 9(3), 235-245.
Bock, H. W., & Wickings, K. G. (2025). Cultivating ecological awareness in middle-school students through short interactions with urban soil ecosystems. Urban Ecosystems, 28(3), 120. https://doi.org/10.1007/s11252-025-01736-0
Citaristi, I. (2022). United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization—UNESCO. In The Europa Directory of International Organizations 2022 (pp. 369-375). Routledge.
Corbin, J., & Strauss, A. (2014). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory. Sage publications.
Çetin, G. (2016). A Cross-Cultural Study On Understanding Of Food Chain And Food Web: England And Turkey Case. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(1). https://izlik.org/JA46ME28YM.
Çil, E., Gökçen, E., & İren, I. (2025). Fen Bilimleri Öğretmen Adaylarının Okyanuslar Hakkındaki Kavram Yanılgılarının Belirlenmesi. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi, 8(2), 187-213. https://izlik.org/JA92GT25ZW
Demirci, E. (2025). Fen bilimleri yedinci sınıf ‘Güneş Sistemi ve Ötesi’ünitesinin okul dışı öğrenme ortamlarında öğretimi. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Denizli.
Driver, R. (1994). Making sense of secondary science: Research into children's ideas. Routledge.
Erten, S. (2004). Çevre eğitimi ve çevre bilinci nedir, çevre eğitimi nasıl olmalıdır. Çevre ve İnsan Dergisi, 65(66), 1-13.
Fırat Durdukoca, Ş. (2024). Okul Dışı Öğrenme Üzerine Eğitim Araştırmalarının Bibliyometrik Analizi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(3), 940-955. https://doi.org/10.33206/mjss.1288622
Fidan Yazgan, P., & Benzer, E. (2023). Fen Bilimleri ve Çevre ve İklim Değişikliği Programlarındaki Kazanımların Çevre Okuryazarlığı Bileşenleri Bağlamında Karşılaştırılması. Türkiye Eğitim Dergisi, 8(2), 299-320. https://doi.org/10.54979/turkegitimdergisi.1374836
Grotzer, T. A., & Basca, B. B. (2003). How does grasping the underlying causal structures of ecosystems impact students' understanding? Journal of Biological Education, 38(1), 16-29.
Hofstein , A. & Rosenfeld , S. (1996) . Bridging the gap between formal and informal science learning. Studies in Science Education , 28 : 87 – 112 .
Kolb, D. A. (2014). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. FT press.
Laçin Şimşek, C. (2020). Giriş. C. L. Şimşek(Ed.) Fen Öğretiminde Okul Dışı Öğrenme Ortamları içinde (2. baskı, s. 1-18). Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
Leach, J., Driver, R., Scott, P., & Wood‐Robinson, C. (1996). Children's ideas about ecology 2: ideas found in children aged 5‐16 about the cycling of matter. International Journal of science education, 18(1), 19-34. https://doi.org/10.1080/0950069960180102
Louv, R. (2008). Last child in the woods: Saving our children from nature-deficit disorder. Algonquin books.
Loxley, P., Dawes, L., Nicholls, L., & Dore, B. (2017). Teaching primary science: Promoting enjoyment and developing understanding. Routledge.
MEB. (2019). Milli Eğitim Bakanlığı Eğitim Kurumları Sosyal Etkinlikler Yönetmeliği. Ankara: TC Milli Eğitim Bakanlığı.
MEB. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı. Ankara: TC Milli Eğitim Bakanlığı.
MEB. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni. Ankara: TC Milli Eğitim Bakanlığı.
NRC, National Research Council, Board on Science Education, & Committee on a Conceptual Framework for New K-12 Science Education Standards. (2012). A framework for K-12 science education: Practices, crosscutting concepts, and core ideas. national academies press.
Odum, E., Barrett, G., & Brewer, R. (2005). Fundamentals of ecology Thomson brooks. California: Cole.
OECD. (2019). OECD future of education and skills 2030. OECD learning compass 2030. A series of concept notes.
Oluk, S. (2016). Ortaokul 7. Sınıf öğrencilerinin canlılarda enerji kavramıyla ilgli bazı kavram yanılgıları. The Journal of Academic Social Science Studies. 51, 97-111.
Orion, N. (1993). A model for the development and implementation of field trips as an integral part of the science curriculum. School Science and mathematics, 93(6), 325-31.
Özkan, Ö., Tekkaya, C. ve Geban, Ö. (2001). Ekoloji konularında kavram yanılgılarının kavramsal değişim metinleri ile giderilmesi. Yeni Binyılın Başında Türkiye’de Fen Bilimleri Eğitimi Sempozyumu içinde (191-193 ss.). İstanbul: Maltepe Üniversitesi.
Pulido, L., Pépin, A., Bergeron-Leclerc, C., Cherblanc, J., Godue-Couture, C., Laprise, C., Paquette, L., Nadeau-Tremblay, S., & Simard, S. (2025). The Effects of Outdoor Teaching on Academic Achievement and Its Associated Factors—A Scoping Review. Education Sciences, 15(8), 1060. https://doi.org/10.3390/educsci15081060
Rickinson, M., Dillon, J., Teamey, K., Morris, M., Choi, M. Y., Sanders, D., & Benefield, P. (2004). A review of research on outdoor learning. National Foundation for Educational Research and King’s College London.
Salmi, H. S. (1993). Science centre education: Motivation and learning in informal education (Unpublished master thesis). Helsinki: University of Helsinki.
Schmidt, M. (2010). Learning from teaching experience: Dewey’s theory and preservice teachers’ learning. Journal of research in music education, 58(2), 131-146.
Smith, P. L., & Ragan, T. J. (2005). Instructional design. Hoboken, NJ: John Wiley & Sons.
Tuncay Yüksel, B., & Kutru, Ç. (2023). Fen eğitiminde okul dışı öğrenme ortamlarına yönelik etkinlik planı oluşturma süreci ve örnek etkinlikler. Anadolu Öğretmen Dergisi, 7(2), 135-174. https://doi.org/10.35346/aod.1325117
Türkmen, H. (2010). İnformal (sınıf-dışı) fen bilgisi eğitimine tarihsel bakış ve eğitimimize entegrasyonu. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(39), 46-59.
Uzel, N., & Özel, Ç. A. (2025). The Effect of Out-of-School Learning Environments on Biology Teacher Candidates’ Awareness of Biological Diversity. Journal of Individual Differences in Education, 7(2), 125-136. https://doi.org/10.47156/jide.1821247
Ürey, M., Şahin, B. ve Şahin, N. F. (2011). Öğretmen adaylarının temel ekoloji kavramları ve çevre sorunları konusundaki yanılgıları. Ege Eğitim Dergisi, 12(1), 21-51.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Yıldırım, H. İ. (2020). The effect of using out-of-school learning environments in science teaching on motivation for learning science. Participatory Educational Research, 7(1), 143-161.
İndir
Ek Dosyalar
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Kategoriler
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Uluslararası Öğrenen Toplum Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
